Polijstlab

Dit programma probeert niet de precieze uitkomst van een sessie op de spiegel te voorspellen. Daarvoor zijn er te veel onbekenden en te veel fysica voor het model: de echte hardheid van de pek die dag, de temperatuur van de ruimte die van uur tot uur verandert, hoe de pektool geperst is, de druk en het ritme van de handen, het cerium, de vochtigheid… Het is er om de invloed van de belangrijkste parameters uit te leggen. Je ziet hoe elk ervan de vorm van de spiegel verandert (de slag, spiegel boven of tool boven, het gewicht, de pekblokjes, de pek en zijn temperatuur…), en waarom de klassieke adviezen werken.

De grafieken lezen

De grafiek Weggeslepen glas, bovenaan, toont waar het glas gebleven is en, vanaf een bol, wat er weg zou moeten om naar een perfecte paraboloïde te gaan, of een hyperboloïde als je doorgaat; vanaf een paraboloïde, wat er weg zou moeten om terug te keren naar de bol.

De grafiek vorm na het werk toont de spiegel ten opzichte van zijn best passende bol, of zijn best passende paraboloïde, zoals een Foucaulttest dat zou doen. Ten opzichte van de best passende bol ligt de paraboloïde laag in het midden en aan de rand, en hoog rond de 70%-zone.

Het model

Het eerste principe is dat glas slijt in verhouding tot de plaatselijke druk en de snelheid van de tool erover: de wet van Preston. Het model neemt een bepaalde beweging, zoals een typische W (die je kunt wijzigen), en neemt dan aan dat de spiegel tussen de slagen een beetje wordt gedraaid en vele malen rond de ton gaat, wat de gemiddelde slijtage geeft als functie van de afstand tot het midden. De duur van het werk wordt niet gemodelleerd: je kiest de totale hoeveelheid weggeslepen glas, en het programma berekent de geschatte curve van het weggeslepen glas en de vorm die daaruit volgt vanaf het gekozen begin.

Waar rekening mee wordt gehouden

De wet van Preston alleen is veel te eenvoudig voor wat er tussen het glas en de pek gebeurt. Het model omvat de kinematica van de slag, het gewicht en de balans van het bovenstuk, de zachtheid en het vloeien van de pek samen met de ongelijke druk over de pekblokjes, de rand van de spiegel die in de pek kan wegzakken, en de terugkoppeling van de eigen vorm van de spiegel.

De pek

Elke Gugolz-soort wordt genomen in het midden van het temperatuurbereik dat de fabrikant opgeeft (13 tot 18 °C voor de 55, 18 tot 24 °C voor de 64, 24 tot 32 °C voor de 73). Zijn viscositeit is daar ongeveer 10⁸ Pa·s en wordt door tien gedeeld telkens als de temperatuur 6 °C stijgt, dus de temperatuur van de ruimte telt even zwaar als het nummer van de pek. Daaruit volgen twee grootheden, getoond onder de soort. De zachtheid zegt hoe ver de pek tijdens één slag onder druk meegeeft; een hoge zone van het glas wordt harder aangedrukt, minder naarmate de pek zachter is. Het vloeien zegt hoe snel de pek de vorm van de spiegel aanneemt, ten opzichte van het weggeslepen glas.

De terugkoppeling

Tussen twee stijve stukken brengt het onderlinge passen de oppervlakken altijd terug naar een bol: bij het slijpen wordt het bovenste hol en het onderste bol, maar beide blijven sferisch. Wat de pek toevoegt, is dat hij zich tijdens het werk aanpast. Hij zakt in en vloeit, waardoor een slag het midden dieper kan uitslijpen dan de rand, en zo de bol kan verlaten om te paraboliseren. Vandaar het belang van hardheid en temperatuur: een harde pektool legt zijn vorm op, een zachte volgt die van de spiegel. Het effect van een slag hangt ook af van het begin (je kunt de bol of de paraboloïde kiezen), omdat de pek meer inwerkt op het glas dat boven de bol uitsteekt, en de spiegel naar de eigen evenwichtsvorm van de slag trekt.

Machines

De machines zijn die van de klassieke families: die van Draper met één of twee excentrieken (ook met offset), die van Hindle, die de bovenste schijf bij de rand vasthoudt zodat de spiegel boven kan liggen, de zwaaiarm van Elgin of Waineo, en de twee krukken van Zeiss. De draaitafel draait het onderste stuk; het bovenste, in zijn midden gedragen, draait vrij, meegesleept door de wrijving: zijn draaiing wordt op elk moment berekend, waar het wrijvingsmoment om zijn pen nul wordt. Een machine maakt snellere of langzamere slagen dan een hand, en de pek vloeit met de tijd, niet met het weggeslepen glas: zijn vloeien wordt geschaald met de gemiddelde snelheid van de machine ten opzichte van die van een hand, een slag van een derde per seconde.